Nowy kierunek artystyczny

W sześćdziesiątych latach XVIII wieku powstaje we Francji nowy kierunek artystyczny, przejawiający się w licznych pracach, nadal przeznaczonych na użytek arystokracji i dworu. Potężny ruch ideologiczny, który wstrząsnąć miał podstawami starego ustroju, wyraził się w sztuce prądem, określanym od imienia panującego króla jako „style Louis XVI”. Społeczeństwo odczuwało potrzebę zasadniczej poprawy całego życia, a więc także i sztuki. Wielu sądziło, że da się to zrealizować w ramach istniejącego ustroju. W gospodarce podejmowali odpowiednie kroki ministrowie Turgot i Necker, w dziedzinie artystycznej odzywały się głosy nawołujące do prostoty, naturalności, wolności i ciepła uczuć. Elementy te łączono z rokokową elegancją, wdziękiem i kokieterią.

W drugiej połowie XVIII wieku wszędzie przy książęcych pałacach i w parkach wznoszono małe pawilony, budyneczki w kształcie rotundy, zwieńczone kopułami. Spotykamy je zarówno we Francji, jak i w Niemczech, Anglii czy Rosji. Według ówczesnego obyczaju nazywano je „świątyniami przyjaźni”, a sytuowano je w odległych zakątkach parku, 3zęsto w gęstwinie lasku lub przy zarosłym trzciną jeziorze. Kształtem bardziej się zbliżały do dawnych greckich wzorów niż do dzieł Bruneileschiego, Bramantego czy Palladia: zamiast rzymskich łuków występowało tam jedynie proste przeciwstawienie kolumn i gzymsu. Nie ulega jednak wątpliwości, ze te klasycystyczne „świątynie przyjaźni”, miniaturowe i wytworne, pozostają w pełni wytworami XVIII wieku. Tam właśnie, według słów Rousseau, miał człowiek dzielić swą samotność z „istotami bliskimi jego sercu, odsuwając się od poglądów, uprzedzeń i fałszywych namiętności w odległe zakątki natury, warte tego, aby w nich przebywać”. Uznano przyrodę za towarzysza ludzkich marzeń —jak fale jeziora, których poszum, mówiąc słowami Rousseau, współbrzmi z dążeniami ludzkiej duszy. Zamknięty kształt owych zakątków, nie znany w otwartych parkach XVII wieku, sprzyjał osiemnastowiecznym dążeniom do wewnętrznego skupienia. Panteon Soufflota jest pomnikiem społecznych ideałów owej epoki, „świątynie przyjaźni” natomiast wyrażają przebudzenie osobowości.