Przyczyną słabości tego
Przyczyną słabości tego dążącego do szczytnych ideałów i szlachetnej
formy artysty było jednak czerpanie zbyt wielu wrażeń z muzeów, stąd dzieła jego
sprawiają niekiedy wrażenie naśladownictw z malarstwa klasycznego.
Freski, jakie Marees wykonał dla Stacji Zoologicznej w Neapolu, zapewniły mu
odrębną pozycję w rozwoju sztuki europejskiej 
Ścienne malarstwo monumentalne przezywało w XIX wieku głęboki kryzys, obraz
sztalugowy uzyskał wówczas całkowitą niezależność. Marees, dobrze znając
architektonikę obrazu i kształtu ludzkiego ciała, umiał wkomponować człowieka
w przestrzeń architektoniczną, stwarzając w ten sposób podwaliny dla ponownej
integracji harmonijnej syntezy sztuk. Co prawda najbliższe pokolenia niewiele
miały korzyści z tych owocnych założeń.
W Rosji pańszczyzna zniesiona została w połowie XIX wieku, ale społeczne sprzeczności
działały w tym kraju nadal z wielkim napięciem. W zaciętej walce ludu przeciw
władzy pisarze i artyści rosyjscy stanęli po stronie uciskanych. Sztuce przypadło
w udziale odsłanianie przed społeczeństwem nagiej prawdy ówczesnego
życia. Realistyczną sztukę w Rosji inspirowały więc siły rewolucyjne. ,,Bohaterem
mojej powieści — woła młody Tołstoj — bohaterem, którego kocham z całej
duszy, którego usiłowałem przedstawić w całym jego pięknie i który zawsze był
piękny, jest piękny i piękny będzie — jest prawda”. Czernyszewski zaś twierdził,
ze artysta powinien nie tylko być świadkiem, ale i sędzią tego, co sam widzi.
W drugiej połowie XIX wieku w życiu artystycznym Rosji wielką rolę odegrało
zrzeszenie malarzy, przejętych ideami demokratycznymi, którzy organizowali
ruchome wystawy w całym kraju i, jako „wędrowni artyści” (pieredwiżnicy),
zapewnili sobie honorowe miejsce w dziejach rosyjskiej sztuki. W latach sześćdziesiątych
malarze szkoły rosyjskiej atakują w swych pracach zło i niesprawiedliwy
układ stosunków społecznych, ukazują cierpienia i udręki ludu. Te krytyczne tendencje
z czasem słabną, a wędrowni artyści zwracają się ku powszedniemu
życiu ludzi na wsi i w mieście. Ogromną zasługą pieredwizników było spopularyzowanie
i pozyskanie dla sztuki całej Rosji. Z wielkim zaangażowaniem, z wielką
moralną czystością wysławiali rosyjskich chłopów, ich obyczaje i ubiory, a przede
wszystkim ich głęboką mądrość, niestrudzenie przypominając współczesnym,
ze ów krzywdzony lud zasługuje na lepszy los. Pieredwiżnicy byli także pierwszymi
malarzami, którzy opiewali urok rosyjskiego krajobrazu.
W ugrupowaniu pieredwizników działali utalentowani, pracowici i szlachetni
malarze, z oddaniem służący swoim wysokim celom. Uprawiali różne malarskie
gatunki, przy czym czołową rolę odgrywało u nich malarstwo rodzajowe, przede
wszystkim sceny z życia wsi i chłopów (Maksymow, Sawicki). Niektórych interesował
portret (Kramskoj i Riepin), innych malarstwo historyczne (Gay, Surikow),
batalistyczne (Wereszczagin), wreszcie pejzaż (Wasilew, Szyszkin, Lewitan).